Die familie van Collin Khosa – wat na bewering deur lede van die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag (SANDF) in Alexandra vermoor is – het 'n aanmaningsbrief aan president Cyril Ramaphosa gestuur waarin hy gevra word om te verduidelik watter stappe geneem sal word om te verseker dat daar geen magsmisbruik tydens die Covid-19- inperking is nie.
Khosa - 'n pa van drie - is op Vrydag 10 April oorlede. 'n “Voorlopige mediese opinie is dat die oorsaak van dood direk verband hou met die aanranding deur die lede van die SANW”, lui die eisbrief. ’n Klag van moord is gelê. Sy familie het nou ook finansiële vergoeding geëis vir die verlies aan ondersteuning.
In die brief het prokureur Wikus Steyl van Ian Levitt Prokureurs die aanranding uiteengesit - volgens mense wat daar was. Hy het gesê dat vroulike SANW-soldate met sjambokke by Khosa se erf ingekom het en hom daarvan beskuldig het dat hulle die toesluitregulasies oortree het omdat hulle 'n onbewaakte kampstoel in die erf en 'n “halfvol koppie alkohol” opgemerk het.
Toe Khosa betoog dat dit wettig is, het hulle woedend geraak, op sy yskas toegeslaan en hom na buite beveel. Hulle het vir rugsteun gevra, sê die brief, wat 'n aantal voertuie van die SANW en die Johannesburgse metropolisiedepartement (JMPD) insluit.
Nog drie SANW-soldate het opgedaag en, sonder om enige verdere besonderhede by Khosa navraag te doen, het hulle “mnr Khosa op die volgende wyse hanteer en aangerand. Hulle het veral: bier bo-op sy kop en op sy lyf gegooi; een lid van die SANW het sy hand agter sy rug gehou, terwyl die ander hom verstik het; hom teen die sementmuur geslaan; slaan hom met die kolf van die masjiengeweer; geskop, geklap, hom op sy gesig en op sy maag en ribbes geslaan; en hom teen die staalhek geslaan”.
Video's wat deur getuies geneem is, is deur SANW-lede uitgevee, het Steyl gesê. Toe hy na sy huis geneem is, het hy “later sekere tekens soos braking, spraak- en bewussyn verloor en sy vermoë om te loop geleidelik verloor”, lui die brief. Hy is deur nooddienste dood verklaar, nadat hulle opgedaag het.
Die brief is ook gerig aan die minister van verdediging, Nosiviwe Mapisa-Nqakula, en aan die JMPD se David Tembe.
Nie-afneembare grondwetlike regte
“In ons voorlegging is daar geen regverdiging van die optrede deur SANW en JMPD nie,” lui die brief. Die aanranding was ’n skending van die grondwetlike regte op lewe, waardigheid en vryheid en om vry te wees van alle vorme van geweld, het Steyl gesê.
“Ten spyte van die nasionale inperking, geniet elke Suid-Afrikaner hierdie regte. Ingevolge die bepalings van artikel 37 van die Grondwet, is hierdie regte so fundamenteel dat daar nie van hulle afgewyk mag word nie , selfs nie tydens 'n noodtoestand nie,” lui die brief.
Die brief van Khosa se familie eis ook dat die SANW en JMPD die optrede van hul lede in die openbaar veroordeel, en vir 'n verslag oor watter stappe gedoen is om hulle te dissiplineer. Hulle het ook gevra vir bevestiging dat die betrokke soldate en polisiebeamptes “onmiddellik van die publiek verwyder word en op skorsing geplaas word, terwyl ’n ondersoek aan die gang is”.
“Hierdie voorval wys dat lede van die weermag glo dat hulle straffeloos teenoor kwesbare en arm Suid-Afrikaners kan optree. Ons vra dat u verduidelik watter stappe gedoen sal word om te verseker dat daar geen magsmisbruik deur die SANW tydens die inperking plaasvind nie.”