Ontleders en opposisiepartye het gevra vir deursigtigheid in die manier waarop die regering se Covid-19-hulpfonds bestee word, teen die agtergrond van 'n geskiedenis van korrupsie en wanbestuur.
Die aankondiging van 'n yslike reddingsboei van R20 miljard vir munisipaliteite regoor die land om hulle te help om die Covid-19-pandemie te bestuur, het vrae laat ontstaan oor of hierdie fondse soos bedoel sal gebruik word, of die prooi sal word van korrupsie.
Advokaat Paul Hoffman, van die teenkorrupsie-drukgroep Accountability Now, het Woensdag gewaarsku dat dit aan die burgerlike samelewing en die land se Hoofstuk 9-instellings sal wees om te verseker dat hierdie geld nie “na die sakke van korrupte individue in openbare administrasie herlei word nie”.
"Ons het gesien dat kleptokrate die pandemie beskou as 'n geleentheid om hulself by korrupte praktyke te betrek," het Hoffman gesê. “Dit gaan nodig wees vir burgerlike organisasies, die ouditeur-generaal en die strafregsadministrasie om waaksaam te wees en te verseker dat die nuwe pakket gebruik word soos dit bedoel is”.
President Cyril Ramaphosa het Dinsdagaand "'n massiewe maatskaplike verligting en ekonomiese ondersteuningspakket van R500 miljard" onthul en gesê R20 miljard sal aan munisipaliteite beskikbaar gestel word "vir die voorsiening van noodwatervoorsiening, verhoogde ontsmetting van openbare vervoer en fasiliteite, en die verskaffing van voedsel en skuiling vir haweloses”.
"Die landwye inperking het 'n negatiewe impak op die inkomste van munisipaliteite gehad in 'n tyd wanneer die eise aan hulle toeneem," het hy gesê.
Die president het Dinsdag erken “verslae van gewetenlose mense wat die verspreiding van voedsel en ander hulp vir korrupte doeleindes misbruik”.
En die Demokratiese Alliansie se woordvoerder vir samewerkende regering en tradisionele sake, Haniff Hoosen, het Woensdag gesê die wyse waarop munisipale hulpfondse bestee is, sal so gou moontlik op raadsvlak ter tafel gelê moet word nadat die ramptoestand opgehef is.
“En raadslede – van veral opposisiepartye – sal ekstra waaksaam moet wees om te verseker dat hierdie inligting beskikbaar gestel word, gegewe die geskiedenis van wanbestuur van fondse,” het hy gesê.
"Die beste manier om korrupsie in die land te voorkom, is deurlopende toesig," het Hoosen gesê.
“Die ongelukkige posisie waarin ons onsself tans bevind, is dat ons korrupsie net ná die tyd kan hanteer – nie vooraf nie – en teen daardie tyd is die skade reeds aangerig.”
Hoffman het gesê Suid-Afrika se staatsmasjinerie teen korrupsie is in verval.
"En dit was, vandat die Skerpioene ontbind is," het hy bygevoeg.
Hoffman het gesê daar is meganismes wat voorkomende, eerder as genesende, optrede moontlik maak.
"Ontwikkelde lande het 'n 'kantoor van die begroting' wat toesig hou oor hoe openbare geld bestee word," het hy gesê. “Maar ons het nie daardie soort masjinerie in Suid-Afrika nie”.
Hoffman het egter gesê dat die openbare beskermer moontlik 'n beroep kan doen om proaktief op te tree, "waar daar 'n vermoede bestaan dat openbare geld wat vir die doel van pandemie-verligting bedoel is, nie bestee word soos dit moet wees nie".
Corruption Watch het gister in 'n verklaring gevra vir "verhoogde deursigtigheid, waaksaamheid en aanspreeklikheid".
“Veral teen die agtergrond van die uiters hoë vlakke van korrupsie wat die Suid-Afrikaanse openbare lewe vir so lank gekenmerk het,” het die organisasie gesê.
“Corruption Watch doen 'n beroep op die regering om maatreëls in plek te stel om geleenthede van korrupsie gedurende hierdie tyd te versag en te verminder en ook om vinnig op te tree teen diegene wat betrokke is by korrupte aktiwiteite.”