Die parlement gaan voort met 'n proses wat daarop gemik is om die wet te wysig om die nasionalisering van die Suid-Afrikaanse Reserwebank (SARB) moontlik te maak.
Dit kom nadat Floyd Shivambu, EFF-hoofsweep, Dinsdagaand 'n voorlegging gedoen het aan 'n gesamentlike vergadering van die Nasionale Vergadering se staande komitee oor finansies en die Nasionale Raad van Provinsie se gekose komitee oor finansies.
Shivambu se aanbieding het byna drie jaar gekom nadat die EFF-leier – Ju lius Malema – die Parlement kennis gegee het om die Wysigingswetsontwerp op die Suid-Afrikaanse Reserwebank in te dien, ses maande nadat die ANC tydens sy konferensie in Desember 2017 besluit het om die sentrale bank te nasionaliseer.
Die wysigingswetsontwerp kon nie in die laaste termyn van die Parlement verwerk word nie en is onlangs herleef vir verwerking deur die nasionale wetgewer.
Joe Maswanganyi, voorsitter van die staande komitee oor finansies, het gesê die wetsontwerp sal hanteer word soos enige ander wetsontwerp wat deur 'n minister ingedien word.
Yunis Carrim, voorsitter van die gekose komitee, het ingestem dat hulle na die inhoud daarvan sal kyk.
Die DA-LP's Dennis Ryder en Willie Aucamp, wat albei op die Nasionale Raad van Provinsies dien, het egter betwis dat die NROP betrokke was by die wetsontwerp se bekendstelling in die Nasionale Vergadering en het ook die kwessie van die grondwetlikheid daarvan geopper.
Hulle is deur Maswanganyi en Carrim tersyde gestel aangesien daar 'n reëling in die Parlement was dat komitees van Huise die bekendstelling van wetsontwerpe ontvang en ook openbare verhore saam hou weens die Covid-19-pandemie.
In sy voorlegging het Shivambu gesê as LP's kan hulle individueel wetgewing instel, wat bespreek moet word en sodra dit deur die twee huise goedgekeur is, na die president geneem moet word vir instemming.
Hy het gesê LP’s het die reg om die Konstitusionele Hof te nader as dit wat in die wetsontwerp vervat is, teenstrydig is met die Grondwet.
Shivambu het ook gesê die Suid-Afrikaanse Reserwebank het tans privaat individue, insluitend nie-burgers, toegelaat om aandele te besit en dat die private aandeelhouers 'n rol het om te speel in die bestuur van die sentrale bank, insluitend die ontvangs van dividende uit die bank se winste.
Hy het aan die vergadering gesê die wetsontwerp gaan oor die eienaarskap van die bank.
"Ons waardeer die voortdurende debat oor die rol en onafhanklikheid van die SARB, maar ons hanteer die eienaarskapkomponent," het hy gesê en bygevoeg dat daar niks fout is met die mandaat en rol van die sentrale bank nie.
Shivambu het gesê uit meer as 200 sentrale banke wêreldwyd was die SARB onder die nege wat steeds private aandeelhouers het.
“Die reserwebank is oor die algemeen verantwoordelik vir die voortplanting van ekonomiese en finansiële ongelykhede in apartheid. Beduidende aandeelhouers is nie mense van Suid-Afrika nie en die meerderheid is wit mense,” het hy gesê.
Hy het daarop aangedring dat die aandeelhouers van die bank nie die demografie van die land weerspieël nie.
Shivambu het gesê dit is tyd dat die bank deur die land se 57 miljoen Suid-Afrikaners besit word.
“Ingevolge die wetgewing wat ons ter tafel lê, het ons drie doelwitte uiteengesit. Ons beoog die staat om die enigste aandeelhouer van aandele van die reserwebank te wees.
“Ons verskaf aanstellings van die raad van direkteure, ampstermyn van aangestelde direkteure en ... wie ook al minister is, sal dit doen namens 'n demokraties verkose regering.”
Hy het ook gesê die minister van finansies sal die mag hê om direkteure van die SARB aan te stel.
Shivambu het gesê die bank behoort nie meer deur 'n groep individue besit te word nie en dat dit die gekonsentreerde eienaarskap en beheer in die bank- en versekeringsektor moet hanteer.
“Ons moet eienaarskap van die reserwebank neem om ware soewereiniteit en outonomie van ons land en die parlement te waarborg. Van daar af kan ons die mandaat van die reserwebank debatteer,” het hy gesê.
Shivambu het gesê die demokratiese verkiesing van 1994 het politieke mag oorgedra, maar die ekonomie het in die hande van 'n paar mense gebly.
"Vandag bied ons 'n belangrike wetgewende mylpaal in die reis wat die Suid-Afrikaanse ekonomie sal transformeer," het hy gesê.
Gevra oor regskwessies rondom die verkryging van die aandele van private individue en vergoeding, het Shivambu gesê geen rasionele hof kan miljarde se vergoeding toestaan nie.
Hy het gesê daar sal geen massiewe finansiële wins aan die huidige aandeelhouers van die SARB toegeval word nie, aangesien die hoogste dividend aan aandeelhouers nie meer as R1 000 was nie.
"Daar sal nooit 'n grondige eis vir vergoeding wees wanneer ons eienaarskap oorneem nie," het hy gesê.
Noluthando Mpikashe, parlementêre regsadviseur, het aan LP's gesê dat die wetsontwerp in sy huidige vorm nie grondwetlike samestelling sal deurstaan nie.
“Dit is belangrik om daarop te let dat dit nie die komitee keer om die wetsontwerp te verwerk nie,” het Mpikashe gesê en bygevoeg dat hulle as regsadviseurs nie finale arbiters was nie.
Shivambu het gesê kwessies oor grondwetlikheid moet aan die einde van die wysigingsproses geopper word.
“Geen regsadviseur kan keer dat enige wetsontwerp ter tafel gelê word nie. Dit bestaan nêrens in die reëls nie,” het hy gesê.
Shivambu het ook gesê die parlementêre proses, wat openbare kommentaar behels het, moet toegelaat word om sy loop te neem.
Na 'n paar besprekings, wat gesien het dat Shivambu met Carrim bots, het die LP's besluit om die wetsontwerp te adverteer om insette van die publiek te verkry.
